Hizmette 10+ Yıl ve binlerce müşteri memnuniyeti... | %100 doğru kaynak | %100 memnuniyet | %100 mezuniyet | 0.332 350 23 47
0.541 350 23 42
HUK114-SERMAYE PİYASASI HUKUKU
HUK114U-SERMAYE PİYASASI HUKUKU DERSİNİN 1. ÜNİTE DERS ÖZETİ

1. ÜNİTE - SERMAYE PİYASASI HUKUKU VE SERMAYE PİYASASININ İŞLEYİŞİ

GİRİŞ

Sermaye piyasaları, atıl konumda bulunan fonların sermaye ihtiyacı bulunan kesime aktarılması sürecini gerçekleştirerek, ekonomik kalkınmada önemli bir fonksiyon icra etmektedir. Sermaye piyasası, diğer piyasa türlerinde olduğu gibi alıcı ve satıcıları bir araya getiren teşkilatlanmış bir pazardır. Piyasada yapılan işlemlerin konusunu, menkul kıymet adını taşıyan kıymetli evrak oluşturur. Alıcılar ve satıcılar bu mekânda serbest piyasa şartlarına göre anlaşarak menkul kıymet alım ve satım işlemlerini  gerçekleştirirler.  Tarafların  birbirlerini  bulmaları,  fiyat  üzerinde  anlaşmaları,  aralarında sözleşme  yapmak  ya  da  yapmamak  yönündeki  kararları  hukuk  düzeninin  müdahalesini  gerektirmez.

SERMAYE PİYASASI

Genel Olarak

En geniş anlamıyla ekonomik değer taşıyan varlıkların arz ve talebinin karşılandığı yere piyasa denir. Piyasalar  konusunu  oluşturan  değerleri  arz  ve  talep  edenleri  bir  araya  getirmekle,  bir  yandan  ticari ilişkileri kolaylaştırırken diğer yandan da konusunu oluşturan varlığın gerçek değerinin belirlenmesini sağlarlar.

Esasen iktisat bilimini ilgilendiren piyasa kavramının incelenmesinde kolaylık sağlaması amacıyla piyasalar sınıflandırılmaktadır. Bu sınıflandırmada  kullanılan ölçüt konusunda herhangi bir sınırlama yapmak mümkün olmadığından sayısız sınıflama ölçütü kullanılabilir. Ancak bu sınıflama ölçütlerinden en çok kabul edileni, piyasanın konusunu oluşturan malvarlığı değerine göre yapılanıdır.

*Konusunu oluşturan şeye göre piyasalar mal, hizmet ve mali piyasalar olmak üzere üç başlık altında toplanabilir;

İşleyiş yöntemleri itibariyle para ve sermaye piyasaları oldukça farklı modellere dayanır. Bu farklılık para  ve  sermaye  piyasalarında  aracı  kavramına  verilen  anlamdan  kaynaklanmaktadır.  Aracı,  bu piyasaların  ilkinde  iktisadi  bir  anlam  taşırken,  ikincisinde  hukuki  bir  içeriğe  sahiptir

Sermaye Piyasası Türleri

Sermaye piyasaları, fon arz ve talebinde bulunanların, bu işlemlerini gerçekleştirme zamanına göre ikili bir sınıflandırmaya tabi tutulmaktadır: Birinci el piyasası ve ikinci el piyasası.

*Tezgahüstü piyasalar adını taşıyan borsa dışı teşkilatlanmamış piyasada ise, borsada işlem görenlerin haricindeki sermaye piyasası araçlarının alım satım işlemleri gerçekleştirilir. Bu piyasa borsalar gibi organize  değildir  ve  işlemlerin  bir  merkezde  yapıldığı  mekânı  bulunmamaktadır. 

SERMAYE PİYASASININ UNSURLARI

Sermaye piyasaları dört temel unsur üzerine inşa edilmiştir. Bu unsurlar; piyasadan fon talep edenler, fon arz  edenler,  sermaye  piyasası  araçları  ve  aracılardan  oluşur.

Temel Unsurlar;

Fon Talep Edenler

*Sermaye  piyasasında  fon  talep  edenlerden  maksat,  gereksinim  duydukları  sermaye  ihtiyacını  bu piyasadan  karşılamak  isteyenlerdir.

Sermaye piyasasından fon talep edebilmek, sermaye piyasası araçları ihracı olgusuna bağlandığı için, ancak sermaye piyasası araçları ihraç edebilenler bu piyasadan fon talep edebilir. Buna göre sermaye piyasasından fon talep edebilecek kişi ya da kurumlar aşağıdaki şekilde sıralanabilir;

olup,  yukarıda  belirtilen  mahalli  idarelerle  ilgili  faaliyette  bulunan  kuruluş,  idare  ve işletmelerdir. Mahalli idarelerin ihtiyaç duyduğu bazı hizmetleri, uzman bir kuruluş olarak özel mevzuatları  çerçevesinde  yürütmektedirler.

sermaye piyasası araçlarını Sermaye Piyasası Kuruluna kaydettirme zorunluluğu bulunmaksızın, sadece kurula bilgi vermek suretiyle sermaye piyasası aracı ihraç ederek piyasadan fon talep edebilecek kamu kurumları arasındadır.

 

*Aralarında gerçek kişilerin de bulunduğu pek çok kişi ya da kurumun bu piyasadan fon talep etme yetkisi  bulunmamaktadır.  Sermaye  piyasalarının  geliştiği  ülkelerde  bu  imkân  gerçek  kişilere  de tanınmaktadır.

Fon Arz Edenler (Yatırımcılar)

Sermaye piyasasının bir diğer unsuru, piyasaya fon arz edenlerdir. Fon arz edenler, tasarruflarını sermaye piyasasına aktaran kişi ve kuruluşları ifade etmektedir.Tasarrufu bulunan her kişi ya da kurumun bu tasarrufunu sermaye piyasasında değerlendirme serbestîsi bulunmaktadır. Piyasaya fon aktarımında bulunan bu kişiler, bireysel yatırımcılar olabileceği gibi, yatırım fonları ve ortaklıkları gibi kurumsal nitelikte de olabilir.

Araçlar

Yani  fon  ihtiyacı  bulunanlar,  tasarruf  sahiplerinin  birikimlerini  doğrudan  kendilerine aktaramamakta, tasarrufların aktarımında sermaye piyasası aracı denilen kıymetli evrak kullanılmaktadır. Fon ihtiyacı bulunanlar bu kıymetli evrakı çıkartmakta, tasarruf sahipleri de bunları satın almak suretiyle sahip oldukları tasarrufları finansman ihtiyacı olanlara aktarmaktadır.Mevzuatımızda bu araçlar menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarıdır 

Aracılar

Sermaye piyasasında finansman ihtiyacı bulunanlarla tasarruf sahipleri arasındaki fon akışı büyük ölçüde aracılar   kullanılmak   suretiyle   gerçekleştirilmektedir. Sermaye piyasasında aracı olarak faaliyette bulunan  işletmeler,  aracı  kuruluş  olarak  isimlendirilir.  Aracı  kuruluşlar  da  aracı  kurumlardan  ve bankalardan oluşmaktadır.Fonların taraflar arasında aktarımı bakımından kural olarak aracı kullanılması zorunlu olmamakla birlikte,  bunlardan  istifade  edilmesinin  sayısız  faydaları  vardır.  Aracıların  bulunmadığı  bir  piyasada tasarruf sahibinin uygun fiyatı bulabilmek için söz konusu sermaye piyasası aracını satan farklı kişilerden ayrı ayrı fiyat araştırması yapması gerekir. Bu da yatırımcı açısından önemli bir zaman kaybına sebebiyet verir.

Yardımcı Unsurlar

Gözetim Otoritesi (Sermaye Piyasası Kurulu)

Piyasaya  güvenin  korunması  ve  artması  ise  Sermaye  Piyasası  Kanunu’nda  öngörülen hükümlerin etkin bir şekilde uygulanmasına bağlıdır. Yatırımcıların hak ve menfaatlerinin korunması, kötü  uygulamaların  engellenmesi,  fon  ihtiyacı  bulunanların  bu  piyasaya  yönlendirilmesine  ilişkin olanaklar sağlanması, piyasada kullanılan araçlar ve aracılara ilişkin koruyucu tedbirlere başvurulması gibi hususlar, piyasanın sağlıklı ve kararlı biçimde işleyişi için zorunludur. Kanun’un piyasaya duyulan güvene yönelik hükümlerinin işlerliğini sağlamak bakımından, Sermaye Piyasası Kurulu adında bir kamu tüzel kişisi kurulmuştur

*Sermaye  Piyasası  Kurulu’nun  görevi,  Kanun’un  kendisine  vermiş  olduğu  görev  ve  yetkileri  icra etmektir kurulun sermaye piyasası ile ilgili görev ve yetkileri gözetim, düzenleme yapma ve yaptırım uygulama başlıkları altında toplanmaktadır.

Diğer Yardımcı Birimler

Borsalar

Borsalar, konusunu oluşturan mallara göre değişik türleri bulunan alıcı ve satıcıların bir araya geldiği mekânlardır. Bir  anlamda  sermaye  piyasasının  organize  olmuş  hali,  borsadır.  Bunlar  kamu kurumu olabileceği gibi, özel hukuk kişileri de olabilir.

Ülkemizde sermaye piyasası araçlarının işlem gördüğü en önemli borsa, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’dır (İMKB). İMKB  haricinde  sermaye  piyasası  araçlarının  işlem  gördüğü  borsa  dışı  teşkilatlanmış  piyasaların kurulması da mümkündür. Bu tür piyasaların kuruluş ve işleyişi özel bir yönetmelikle düzenlenmiştir.

Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK)

Belgeye dayalı sermaye piyasası aracı sayısındaki artış nedeniyle, tarihi gelişim süreci içerisinde bu belgelerin  saklanması  külfetini  bertaraf  etmek  için  kaydi  sistem  adı  verilen  bir  sisteme  geçilmiştir. Sistemin özelliği, belge yerine dijital ortamda kayıtların tutulması suretiyle sermaye piyasası araçları üzerindeki hakların aktarımına ve muhafazasına olanak sağlamaktır. Ülkemizde SerPK 10/A maddesi ile sermaye piyasası araçları ve bunlara ilişkin hakların özel hukuk tüzel kişisi olan bir Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) tarafından kayden izleneceği hükme bağlanmıştır. Anonim şirket şeklinde kurulan MKK’ya kimlerin ortak olabileceği mevzuatta düzenlenmiştir. Mevcut ortak yapısı itibariyle kamu payı ağırlıklı bir şirkettir.

Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşlar Birliği (TSPAKB)

Sermaye piyasasında aracılık faaliyetinde bulunmaya yetkilendirilmiş tüm kuruluşlar, kamu tüzel kişisi olan TSPAKB’ye üyelik için başvurmak zorundadır. Yasada öngörülen süre içerisinde bu başvuruyu yapmayan  kuruluşların  aracılık  faaliyetleri  kurulca  durdurulur.  TSPAKB  asli  faaliyeti,  üyelerinin menfaatlerini korumak olan kamu kurumu niteliğinde meslek teşekkülüdür.

Birliğin amaçları ve görevleri SerPK 40/B maddesinde düzenlenmiştir. Anılan maddeye göre birlik;

•    Sermaye piyasasının ve aracılık faaliyetlerinin gelişmesini sağlamak üzere araştırma yapmak,

•    Birlik  üyelerinin  dayanışma  ve  sermaye  piyasasının  gerektirdiği  özen  ve  disiplin  içerisinde çalışmalarına yönelik meslek kurallarını oluşturmak

•    Haksız rekabeti önlemek amacıyla gerekli tedbirleri almak

•    Kendisine  mevzuatla  bırakılan  veya  kurulca  belirlenen  konularda  düzenlemeler  yapmak, yürütmek, denetlemek

•    Birlik statüsünde öngörülen disiplin cezalarını vermek amacıyla ilgili hususlarda üye kuruluşları temsilen ilgili kuruluşlarla işbirliği yapmak

•    Mesleki gelişmeleri, idari ve yasal düzenlemeleri izleyerek, bu konuda üyeleri aydınlatmak konularında görevli ve yetkilidir.

 

 

Derecelendirme Kuruluşları

Bu  kuruluşlar,  işletmeler  ve  sermaye  piyasası  araçlarını,  mevzuatta öngörülen belirli kriterler açısından değerlendirerek derecelendirme notu vermektedir. Derecelendirme kuruluşlarının faaliyetleri ile ilgili esaslar kurulun konuyla ilgili tebliğinde düzenlenmiştir.

*Anonim şirket şeklinde kurulması zorunlu olan derecelendirme kuruluşlarının faaliyette bulunabilmesi için Sermaye Piyasası Kurulu’ndan izin alması gerekmektedir.

Derecelendirme   faaliyeti,   kredi   derecelendirmesi   ve   kurumsal   yönetim   ilkelerine   uyum derecelendirmesi  olarak  iki  unsur  üzerinde  gerçekleştirilir.

Kredi  derecelendirmesi,  işletmelerin  risk durumları ve ödeme kabiliyetleri veya borçluluğu temsil eden sermaye piyasası araçlarının anapara, faiz ve  benzeri  yükümlülüklerinin  vadelerinde  karşılanabilirliğinin  derecelendirme  kuruluşu  tarafından değerlendirilmesine yönelik faaliyettir.

Kurumsal  yönetim  ilkelerine  uyum  derecelendirmesi,  işletmelerin  kurulca  yayımlanan  kurumsal yönetim  ilkelerine  uyumlarının  derecelendirme  kuruluşu  tarafından  değerlendirilmesidir. Kurumsal  yönetim  ilkeleri,  hukuk  kuralları  gibi,  işletmelerin  riayet  etme  mecburiyeti  olan  kuralları içermez.

Derecelendirme  kuruluşları  tarafından  işletmelere  verilen  notlar,  piyasaya  fon  arz  edecek  olan yatırımcının yatırım kararlarının belirlenmesinde etkili olmaktadır.

Bağımsız Dış Denetim Kuruluşları

İhraççılar  ve  sermaye  piyasası  kurumlarının  denetimi  bakımından,  6762  sayılı  eski  Türk  Ticaret Kanununun öngörmüş olduğu denetim rejimi, yatırımcının güven duygusunu tatmin edebilecek nitelikte değildir.  Çünkü  şirket  yönetimini  seçen  çoğunluk  tarafından  seçilen  ve  işin  uzmanı  olması  gerekli olmayan anonim şirket denetçisi ya da denetim kurulu, kendisinden beklenilen denetim fonksiyonunu tam anlamıyla  yerine  getirememektedir.

*Bağımsız dış denetim kuruluşları, denetlemeye tabi olan işletme ile organik bir bağı bulunmayan kuruluşlar  olup,  denetlenen  işletme  ile  yapılan  bir  sözleşme  çerçevesinde  denetim  faaliyetlerini  icra ederler. 

*Buna göre bağımsızlık, mesleki faaliyetin dürüst ve tarafsız yürütülmesini sağlayacak bir davranış   ve   anlayışlar   bütünüdür.

Sermaye  Piyasası  Kanunu,  ihraççıların  ve  sermaye  piyasası  kurumlarının  düzenleyecekleri  mali tablolardan (bilanço,  gelir  tablosu  vs.)  kurulca  belirlenenlerin,  bilgilerin  doğruluk  ve  gerçeği  dürüst biçimde  yansıtma  ilkesine  uygunluğu  bakımından  bağımsız  denetim  kuruluşlarına  incelettirilerek  bir rapor alınması zorunluluğuna yer vermiştir 

Bağımsız denetim türlerini üç başlık içerisinde toplamak mümkündür. Bunlar sürekli denetim, sınırlı denetim ve özel denetimdir

*Sınırlı denetim, ara dönem finansal tablolarının (3 aylık, 6 aylık gibi) Kurulca yayımlanan finansal raporlama  standartlarına  uygun  olarak  hazırlanıp  hazırlanmadıklarının  belirli  denetleme  teknikleri  (öncelikle  bilgi  toplama (soruşturma)  ve  analitik  inceleme  teknikleri)  kullanılarak  incelenmesi  ve değerlendirilerek rapora bağlanmasını ifade eder

Özel denetim, menkul kıymetlerin halka arzı için izin almak üzere kurula başvuran veya SerPK kapsamında olup, birleşme, devir ve tasfiye durumunda bulunan ortaklıklar ile aynı durumdaki yardımcı kuruluşlarca düzenlenmiş olan mali tablo ve raporların denetlenerek rapora bağlanmasıdır.

Bağımsız  denetleme  sonucunda  düzenlenen  raporda,  denetim  kuruluşu  tarafından  mali  tablo  ve raporlara  ilişkin  olarak  "olumlu",  "olumsuz"  veya  "şartlı"  görüş  adını  taşıyan görüşler  açıklanabilir.

Bunun yanında bir dördüncü ihtimal olarak bağımsız denetim kuruluşu görüş bildirmekten kaçınabilir.

Yatırımcıları Koruma Fonu

Aracı  kuruluşların  mali  durumlarının  önemli  derecede  bozulması  durumunda,  sermaye  piyasası yatırımcılarının olası mağduriyetini önlemek bakımından Yatırımcıları Koruma Fonu, Sermaye Piyasası Kanununda düzenlenmiştir. Sermaye piyasasının gelişimi ve etkinliği bakımından önemli bir işleve sahip olan aracı kuruluşların mali durumları önemli derce bozulduğunda bu kuruluşların iflası, faaliyetlerinin durdurulması ya da tedrici tasfiyesi yoluna gidilebilir. Belirtilen hallerde aracı kuruluşların hisse senedi ve nakit borçlarının ödenmesini  temin  bakımından  yatırımcıların  güven  duyduğu  bir  sistemin  oluşturulması  gereklidir. Sermaye Piyasası Kanunu bu güven ihtiyacını karşılayacak kurum olarak Yatırımcıları Koruma Fonu’na ilişkin esaslara yer vermektedir. .  Bütün  aracı  kuruluşlar  Yatırımcıları Koruma Fonu’na katılmak zorundadır ve yıllık olarak mevzuatta belirtilen miktarda ödeme yapmakla yükümlüdürler.

Yatırım Fonları

Sermaye Piyasası Kanunu hükümleri uyarınca halktan katılma belgeleri karşılığında toplanan paralarla, belge sahipleri hesabına, riskin dağıtılması ilkesi ve inançlı mülkiyet esaslarına göre sermaye piyasası araçları, gayrimenkul, altın ve diğer kıymetli madenler portföyü işletmek amacıyla kurulan malvarlığına yatırım fonu adı verilir.

*Fon  portföyünde  bulunan  yatırım  araçlarının  mülkiyeti,  fonun  tüzel  kişiliği  olmadığından,  fon kurucusuna  aittir. Fon portföyünde çeşitli yatırım araçlarının bulunması mümkündür. İlgili tebliğin 5. maddesinde fon portföyünde bulunan varlıkların oran ve nevine göre değişik fon türlerinden bahsedilmektedir. Bunlar sınırlı sayıda değildir ve bazı önemli fon türleri aşağıda tanımlanmaktadır

*      Tahvil ve bono fonu: Portföyün en az %51’ini devamlı olarak kamu ve/veya özel sektör borçlanma araçlarına yatırmış fonlardır.

*      Hisse senedi fonu: Portföyün en az %51’ini devamlı olarak Türkiye'de kurulmuş ortaklıkların hisse senetlerine yatırmış fonlardır

*      Sektör fonu: Portföyün en az %51’ini devamlı olarak belirli bir sektörü oluşturan ortaklıkların menkul kıymetlerine yatırmış fonlardır.

*      Grup fonu: Portföyün en az %51’ini devamlı olarak belli bir topluluğun menkul kıymetlerine yatıran fonlardır.

*      Kıymetli madenler fonu: Portföyün en az  %51’ini devamlı olarak ulusal ve uluslararası borsalarda işlem gören altın ve diğer kıymetli madenler ile bu madenlere dayalı sermaye piyasası araçlarına yatırmış fonlardır.

*      Karma fon: Portföyünün tamamı hisse senetleri, borçlanma senetleri, altın ve diğer kıymetli madenler ile bunlara dayalı sermaye piyasası araçlarından en az ikisinden oluşan ve her birinin değeri fon portföy değerinin %20'sinden az olmayan fonlardır

*      Likit  fon:  Portföyünün  tamamında  vadesine  en  fazla  180  gün  kalmış  likiditesi  yüksek  sermaye piyasası araçları yer alan ve portföyünün ağırlıklı ortalama vadesi en fazla 45 gün olan fonlardır

*      Değişken fon: Portföy sınırlamaları itibariyle yukarıdaki türlerden herhangi birine girmeyen fonlardır.

*      Fon sepeti: Diğer yatırım fonlarının ve borsa yatırım fonlarının katılma paylarından oluşan fonlardır.

*      Özel fon: Katılma belgeleri önceden belirlenmiş kişi veya kuruluşlara tahsis edilmiş fonlardır.

*      Serbest yatırım fonları (Hedge Funds): Katılma payları sadece nitelikli yatırımcılara satılmak üzere kurulmuş olan fonlardır.

Yatırım Ortaklıkları

Yatırım ortaklıkları da, yatırım fonları gibi belirli yatırım araçlarından oluşan portföyleri işletmek için kurulmuş  ortaklıklardır.  Ancak  bunların  yatırım  fonlarından  farklı  olarak  anonim  şirket  şeklinde kurulması gerekmektedir.

Yatırım ortaklıkları faaliyet konularına göre birkaç türe ayrılmışlardır;

  1. Menkul kıymet yatırım ortaklığı: İlgili tebliğde öngörülen sermaye piyasası araçları ile borsalarda işlem gören kıymetli maden varlıklarını portföyünde bulundurabilecek olan yatırım ortaklığı türüdür.
  2. Gayrimenkul yatırım ortaklığı: İlgili tebliğ ile belirlenmiş usul ve esaslar dâhilinde, gayrimenkullere, gayrimenkule dayalı sermaye piyasası araçlarına, gayrimenkul projelerine, gayrimenkule dayalı haklara ve  sermaye  piyasası  araçlarına  yatırım  yapabilen,  belirli  projeleri  gerçekleştirmek  üzere  adi  ortaklık kurabilen ve ilgili tebliğde izin verilen diğer faaliyetlerde bulunabilen sermaye piyasası kurumlarıdır
  3. Girişim sermayesi  (risk sermayesi) yatırım ortaklığı: Sermayelerini esas olarak girişim sermayesi yatırımlarına yönelten ortaklıklardır. Böylece ekonomide yeni girişimlerin ihtiyaç duyduğu sermayeyi doğrudan ya da dolaylı olarak finanse etme olanağı girişim sermayesi yatırım ortaklıkları vasıtasıyla sağlanacaktır.

Portföy Yönetim Şirketleri

Portföy yöneticiliği faaliyetinde bulunmak üzere mevzuatta belirlenen şartları yerine getirerek Kuruldan yetki belgesi almış şirkettir.

*Portföy yöneticiliği; finansal varlıklardan oluşan portföylerin, her bir müşteri adına, müşterilerle yapılacak portföy yönetim sözleşmesi çerçevesinde maddi bir  menfaat  sağlamak  üzere  vekil  sıfatıyla  yönetilmesidir.

-Müşterinin yazılı bir talimatı olmadan portföyde yer alan varlıkları, portföy yönetimi amacı dışında bir başka şahsa devir veya  teslim  edemez. 

-Yine  yatırım  kararlarını,  güvenilir  gerekçe,  belge  ve  analizlere  dayandırmak, müşterilerinin  mali  durumunu  ve  eğitim  düzeyini  dikkate  almak  ve  sözleşme  hükümlerine  uygun davranmakla yükümlüdür.

Konut Finansman Fonu

Konut  finansmanı  fonu,  ihraç  edilen  ipoteğe  dayalı  menkul  kıymetler  karşılığında  toplanan  parayla ipoteğe  dayalı  menkul  kıymet  sahipleri  hesabına  inançlı  mülkiyet  esaslarına  göre  oluşturulan malvarlığıdır.

Varlık Finansman Fonu

Varlık finansmanı fonu, ihraç edilen varlığa dayalı menkul kıymetler karşılığında toplanan parayla varlığa dayalı menkul kıymet sahipleri hesabına inançlı mülkiyet esaslarına göre oluşturulan malvarlığıdır. Varlık finansmanı fonu portföylerine alınabilecek varlıklar kurulca belirlenir.

İpotek Finansmanı Kuruluşları

İpotek finansmanı kuruluşları, münhasıran konut finansmanından kaynaklanan alacakların devralınması, devredilmesi, devralınan alacaklardan oluşan varlıkların yönetimi ve alacakların teminat olarak alınması suretiyle kaynak temini amacıyla kurulan, sermaye piyasası kurumu niteliğini haiz anonim ortaklıklardır. İpotek finansmanı kuruluşları faaliyetlerinin gerektirdiği risk yönetimi amaçlı işlemleri yürütebilirler.

SERMAYE PİYASASI HUKUKU

Sermaye piyasasının işleyişi esnasında piyasanın taraflarının karşılaşabileceği ihtilaflar genellikle özel hukuk  karakterlidir.  Fakat  sermaye  piyasası  hukukunun  ana  kaynağını  teşkil  eden  Sermaye  Piyasası Kanunu ağırlıklı olarak kamu hukuku karakterli hükümleri içermektedir.

Sermaye  piyasası,  piyasada  fon  arz  ve  talep  edenler  arasında  kendi  iradeleri  doğrultusunda gerçekleşen işlemler vasıtasıyla işler. Kimin, kimden, hangi piyasa araçlarını, hangi fiyattan alacağı, kime satacağı, satış fiyatının ne olması gerektiği gibi konular, kural olarak piyasa şartlarına göre arz ve talebe göre gerçekleşir ve hukuk düzeninin müdahalesi dışındadır.

Sermaye piyasasının güvenli, verimli ve istikrarlı biçimde çalışması için sermaye piyasası hukukunda cezai, idari ve hukuki sorumluluğa ilişkin yaptırımlara yer verilmiştir.

Ülkemizde sermaye piyasası hukukunun ana kaynağı 1981 yılında kabul edilmiş 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunudur. Kanunda zamanla ortaya çıkan ihtiyaçları karşılamak amacıyla 1992, 1999 ve 2007 yıllarında önemli değişiklikler yapılmıştır

Sermaye  Piyasası  Kurulu  ve  diğer  bazı  kamu otoritelerinin  tebliğleri  ve  sirkülerler  çıkartılmaktadır.  Sayılanlardan  en  kapsamlısı  Sermaye  Piyasası Kurulu tebliğleri olup, piyasayla ilgili son derece ayrıntılı düzenlemelere yer vermektedir. Kurul tebliğleri Kanunun  ilgili  hükümlerinin  uygulanmasını  göstermekte  ve  piyasanın  değişen  koşullara  uyumunun sağlanması bakımından her defasında kanunda değişiklik yapılması gibi güç ve uzun bir süreci bertaraf etmektedir. Kurulun yayınlamış olduğu tebliğler, seri adını taşıyan üst başlıklar altında toplanmaktadır. Her bir seride bulunan tebliğler ve içeriği aşağıdaki gibidir:

*Seri I  - Hisse Senetleri

*Seri II - Tahviller

*Seri III           - Sair Menkul Kıymetler

*Seri IV           - Menkul Kıymetleri Halka Arz Olunan Anonim Ortaklıklara İlişkin Hususlar

*Seri V - Aracı Kurumlar

*Seri VI           - Yatırım Ortaklıkları

*Seri VII- Yatırım Fonları

*Seri VIII- Çeşitli Konular

*Seri IX           - Menkul Kıymetler Borsaları

*Seri X - Bağımsız Dış Denetleme

*Seri XI           - Muhasebe Standartları

*Seri XII- Açıklama Tebliğleri

SERMAYE PİYASASININ İŞLEYİŞİ

Sermaye  piyasasında,  piyasada  fon  ihtiyacı  bulunanlarla  tasarruflarını  bu  piyasada  değerlendirmek isteyen  kimselerin  bazen  doğrudan  bazen  de  aracı  kullanılarak  talepleri  karşılanmaktadır.  Piyasa, tarafların arz ve talebi doğrultusunda fiyatın oluşması suretiyle serbest şekilde işlemektedir.

Piyasanın işleyişi birinci ve ikinci el piyasalarda gerçekleşmektedir. Sermaye ihtiyacı olanlar ihraç ettikleri sermaye piyasası araçlarını piyasaya sunmakta, bu ilk satış sonrasında sermaye piyasası araçları piyasada tedavül etmektedir.Piyasanın güven içinde işleyişini teminat altına almak bakımından iki farklı sistem söz konusudur. Bunlardan biri izin sistemi, diğeri kamuyu aydınlatma sistemi olarak isimlendirilir. İzin sisteminde devlet, ihraççıyı ve sermaye piyasası araçlarını inceleyerek bunların “sağlamlığı” ve “adil bir gelir getirme” ihtimalini değerlendirip kanaat getirdikten sonra sermaye piyasasına girmesine ve piyasada tedavülüne onay vermektedir.

Sermaye Piyasası Faaliyetleri

Sermaye piyasası faaliyetleri, kapsam alanı sınırlayıcı şekilde belirlenmesi mümkün olmayan, sermaye piyasasının gelişimine paralel olarak sayısı zaman içerisinde artan faaliyetlerdir. Halka arza ve alım satıma  aracılık,  yatırım  danışmanlığı,  portföy  işletmeciliği  ve  yöneticiliği,  repo-ters  repo  gibi  asli faaliyetlerin  yanında  bağımsız  dış  denetim,  derecelendirme,  taşınmazların  değerlemesi  gibi  ikincil nitelikte faaliyetler sermaye piyasası faaliyetleri kapsamında düşünülebilir.

Anılan  hükme  göre sermaye  piyasası faaliyetleri;

•    Kurul  kaydına  alınacak  sermaye  piyasası  araçlarının  ihraç  veya  halka  arz  yoluyla  satışına aracılık,

•    Daha önce ihraç edilmiş olan sermaye piyasası araçlarının aracılık amacıyla alım satımı,

•    Ekonomik ve finansal göstergelere, sermaye piyasası araçlarına, mala, kıymetli madenlere ve dövize dayalı vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri dahil her türlü türev araçların alım satımının yapılmasına aracılık,

•    Sermaye piyasası araçlarının geri alım veya satım taahhüdü ile alım satımı,

•    Yatırım danışmanlığı,

•    Portföy işletmeciliği ve yöneticiliği,

•    Döviz, mal, kıymetli maden veya Kurulca belirlenecek diğer varlıkların kaldıraçlı alım satımı, alım satımına aracılık ve bu işlemlere yönelik hizmetlerin yerine getirilmesi,

•    Diğer sermaye piyasası kurumlarının faaliyetleri olarak gösterilmiştir.

SERMAYE PİYASASI HUKUKUNDA ÖNEM TAŞIYAN KAVRAMLAR

Sermaye Piyasası Kanunu, kanunun uygulanması bakımından önem taşıyan kavramlardan pek çoğunu kanunun üçüncü maddesinde tanımlamıştır.

Aşağıda özellikle kanunun üçüncü maddesinde yer alan tanımlar dikkate alınmıştır.

Sermaye  Piyasası  Araçları:  Sermaye  piyasası  araçları,  yukarıda  değinildiği  üzere  sermaye piyasasının asli unsurlarındandır. Kanun sermaye piyasası araçlarını tanımlarken, bunların iki gruptan oluşabileceği yönünde bir hükme yer vermiştir. Buna göre sermaye piyasası araçları, menkul kıymetler ve diğer sermaye piyasası araçlarından oluşmaktadır

Menkul Kıymet: Sermaye piyasası araçlarının en önemli türü olan menkul kıymet SerPK m. 3’de unsurları belirtilmek suretiyle tanımlanmıştır. Anılan madde uyarınca menkul kıymet;

•    Ortaklık veya alacaklılık hakkı sağlayan,

•    Belli bir meblağı temsil eden

•    Yatırım aracı olarak kullanılan,

•    Dönemsel gelir getiren,

•    Misli nitelikte,

•    Seri halinde çıkarılan,

•    İbareleri aynı olan ve

•    Şartları Kurulca belirlenen

•    Kıymetli evraktır

Diğer Sermaye Piyasası Araçları: Sermaye Piyasası Kanunu menkul kıymet dışında kalan sermaye piyasası araçlarını, diğer sermaye piyasası araçları olarak nitelendirmektedir. Kanuna göre bunlar menkul kıymetler dışında kalan ve şartları kurulca belirlenen evraktır. Ancak nakit ile çek, poliçe, bono ile mevduat sertifikaları bundan müstesnadır.

İhraç: Sözlük anlamı çıkarma, dışarıya atma olan ihraç, Sermaye Piyasası Kanununda özel ve teknik bir  anlama  sahiptir.  Kanunun  uygulanması  bakımından  ihraç,  sermaye  piyasası  araçlarının  ihraççılar tarafından çıkarılıp, halka arz edilerek veya halka arz edilmeksizin satışıdır.

İhraççı: İhraççılar, sermaye piyasası araçlarını ihraç eden kişi veya kurumlardır. İhraççıların kimler olabileceği yukarıda sermaye piyasasının unsurları başlığı altında incelenmiştir

Halka Arz: En geniş anlamıyla halka arz, sermaye piyasası araçlarının satışında geniş halk kitlelerine ulaşacak tarzda çağrı yapılmasını ifade eder. Sermaye piyasasında sayısı belirli olmayan geniş bir halk kitlesini  ilgilendiren  bu  çağrı  kapsamında,  yatırımcı  haklarının  ihlal  edilmemesi  bakımından  kanun koyucu halka arz kavramını tanımlamış ve bu sürece ilişkin çeşitli koruyucu hükümlere yer vermiştir.

Sermaye Piyasası Kanunu halka arz kavramını dört ihtimal kapsamında tanımlamıştır. Kanuna göre halka arz;

1.   Sermaye piyasası araçlarının satın alınması için her türlü yoldan halka çağrıda bulunulmasını,

2.   Halkın bir anonim ortaklığa katılmaya veya kurucu olmaya davet edilmesini,

3.   Hisse senetlerinin borsalar veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda devamlı işlem görmesini,

4.   Sermaye Piyasası Kanununa göre halka açık anonim ortaklıkların sermaye artırımları dolayısıyla paylarının veya hisse senetlerinin satışını ifade eder.

Bu dört ihtimalden herhangi biri mevcutsa halka arz söz konusu olduğundan, kanunun halka arza ilişkin yatırımcıyı koruyucu hükümlerine riayet edilmesi gerekir. İhtimallerden ilki en kapsayıcı nitelikte olup, diğer ihtimalleri de büyük ölçüde bünyesinde barındırır niteliktedir.

İzahname: Sermaye piyasası araçlarının halka arzı halinde yatırımcıların menfaatlerinin korunması bakımından   kanun   koyucu   onların   yeterli   şekilde   bilgilendirilmelerini   sağlayacak   bir   sistem oluşturmuştur.  Sermaye  piyasası  araçlarının  halka  arzında  açıklanacak  bilgilerin  yer  aldığı  belgeye izahname  denir

Sirküler:  Halkın  sermaye  piyasası  araçlarını  satın  almaya  daveti  sirküler  ile  yapılır.  Dolayısıyla halkın sermaye piyasası araçlarını satın almaya davet olunduğu belgeye sirküler denilir

Halka Açık Anonim Ortaklık: Sermaye piyasasının etkin şekilde işleyişi bakımından en önemli kurumlardan biri halka açık anonim ortaklıklardır. İsminden anlaşılacağı üzere anonim ortaklıkların bir türüdür.  Bu  tür  ortaklıklar  hakkında  gerek  Sermaye  Piyasası  Kanununda  gerekse  Sermaye  Piyasası Kurulu’nun çıkartmış olduğu alt düzenleyici işlemlerde yer alan ayrıntılı hükümler uygulanır.

**Anonim  ortaklıklar  sadece  hisse  senetlerini  halka  arzettiklerinde halka açık anonim ortaklık statüsünü kazanırlar. Tahvil, katılma intifa senedi gibi hisse senedi dışındaki sermaye piyasası araçlarının halka arzedilmesi, anonim ortaklığı halka açık hale getirmez.

Kayıtlı Sermaye: Anonim ortaklıklar sermaye şirketleridir. Bu ortaklıkların sabit sermayesi bulunur ve genel kurul kararıyla sermaye artırımı yoluna gidilebilir.

Sermaye Piyasası Kanununa göre kayıtlı sermaye, anonim ortaklıkların, esas sözleşmelerinde hüküm bulunmak kaydıyla, yönetim kurulu kararı ile Türk Ticaret Kanununun sermayenin artırılmasına dair hükümlerine tabi olmaksızın hisse senedi çıkarabilecekleri azami miktarı gösteren, Ticaret Sicilinde tescil edilmiş sermayeleridir. Anonim ortaklıkların kayıtlı sermaye sistemine geçebilmeleri için bu konuda

•    Esas sözleşmelerinde hüküm bulunmalıdır,

•    Sermaye Piyasası Kurulundan bu sisteme geçiş için izin alınmış olmalıdır,

• Genel kurul tarafından yönetim kurulunun artırabileceği sermaye tavanı belirlenmelidir

Kayıtlı sermayeli anonim ortaklıklarda üç farklı sermaye söz konusu olabilmektedir. Bunlar başlangıç sermayesi, çıkarılmış sermaye ve kayıtlı sermayedir.

Başlangıç  sermayesi,  kayıtlı  sermayeli  anonim  ortaklıkların  sahip  olmaları  zorunlu  olan  asgari çıkarılmış  sermayeleridir.

Çıkarılmış sermaye, kayıtlı sermayeli anonim ortaklıkların satışı yapılmış hisse senetlerini temsil eden sermayeleridir.

Kayıtlı sermaye, anonim ortaklığın hisse senedi çıkarabileceği azami miktarı gösteren ticaret siciline tescil edilmiş sermayedir.

AÖF Ücretsiz Ders Özeti Paylaşımları
1
ATA AÖF - KURTARMA ARAÇLARI EĞİTMİ 1. ÜNİTE DERS ÖZETİ
2
ATA AÖF - AFETLERDE RİSK VE KRİZ YÖNETİMİ 1. ÜNİTE DERS ÖZETİ
3
ATA AÖF -MESLEK HASTALIKLARI 1. ÜNİTE DERS ÖZETİ
4
ATA AÖF - BİREYLERLE SOSYAL HİZMET 1. ÜNİTE DERS ÖZETİ
5
ATA AÖF - ETİKETLEME VE İŞARETLEME 1. ÜNİTE DERS ÖZETİ
6
ATA AÖF - YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ 1. ÜNİTE DERS ÖZETİ
# TÜM ÖZETLERİ LİSTELE
Siz de hemen Ders Özeti sipariş verin, derslerinize kolayca çalışarak mezun olun.

Anadolu Üniversitesi Özet

Atatürk Üniversitesi Özet

Etiketler: ata aöf - ata aöf çıkmış sorular - ata aöf ders özeti - burhan kankaya - burhan kankaya ders özeti


Bu yazı 21.03.2017 tarihinden itibaren 1 kez okundu.




AÖF Çıkmış Sorular (Anadolu Ünv.) AÖF Çıkmış Sorular (Atatürk Ünv.) AÖF Ders Özetleri AÖF Deneme Sınavları AÖF Ders Kitapları Açık Lise Çıkmış Sorular
İletişim Bilgileri Firmamız Hakkında Sipariş ve Kargo Takibi Mesafeli Satış Sözleşmesi Garanti ve İade Şartları Gizlilik Sözleşmesi Ödeme ve Teslimat