Hizmette 10+ Yıl ve binlerce müşteri memnuniyeti... | %100 doğru kaynak | %100 memnuniyet | %100 mezuniyet | 0.332 350 23 47
0.541 350 23 42
HUK305U-ÖZEL VERGİ HUKUKU-1 DERSİNİN 1. ÜNİTE DERS ÖZETİ
HUK305U-ÖZEL VERGİ HUKUKU-1 DERSİNİN 1. ÜNİTE DERS ÖZETİNE VE DİĞER DERSLERİN DERS ÖZETİNE ULAŞABİLİR, AÖF ÇIKMIŞ SORULARI, AÖF DERS ÖZETLERİNİ VE AÖF YARDIMCI KİTAPLARI ONLİNE SİPARİŞ VEREBİLİRSİNİZ...

1.ÜNİTE - GELİR VERGİSİ I: KONU, VERGİYİ DOĞURAN OLAY VE MÜKELLEFİYET

GELİRİN ÖZELLİKLERİ

Gelir vergisinin konusu adından da anlaşılacağı üzere “gelir”dir. Gelir Vergisi Kanunu’nun 1. maddesine göre, “Gelir, bir gerçek kişinin, bir takvim yılı içinde elde ettiği kazanç ve iratların safi tutarıdır”. 

Gelirin Gerçek Kişi Tarafından Elde Edilmesi

Kural alarak verginin konusunun gerçek kişiler tarafından elde edilmesi gerekmektedir. Tüzel kişilerin elde et­tikleri gelirler, kurumlar vergisinin konusunu oluşturur.

 Komandit şirketlerde, sorumluluğu sınırlı olan ve olmayan ortaklar vardır. Sorumluluğu sınırlı olanlara komanditer; sorumluluğu sınırsız olanlara ise komandite ortak denmekte ve komandite ortaklar gelir vergisine mükellef sayılmaktadır.

Gelirin Bir Takvim Yılı İçinde Elde Edilmiş Olması

Gelirin vergilenme dönemi oluşturmakta  olan, bir takvim takvim yılında elde edilmiş olması gerekir.

Bazı durumlarda bu kuralın istisnaları bulunmaktadır.

 

Gelirin “Safi” ve “Gerçek” Tutarının Vergiye Tabi Olması

GVK’ya göre vergilendirilen gelir, kazanç ve iratların safi tutarıdır. Bu gelir elde edilirken edilen masrafların düşülebilmesi demektir.  

  GVK’nin 2. maddesinin son fıkrasında yer alan bir hükümde, ver­gi, gelirin “gerçek tutar”ı üzerinden alınacaktır denmektedir.  

 

Elde Edilen Gelirin “Kazanç” Veya “İrat” Niteliğinde Olması

Gelir kazanç ve iratlardan oluşur.

Kazanç; bedensel, zihinsel çalışma ile veya (ve) sermaye konularak elde edilen gelire denmektedir.  

 Gelir vergisine konusunu oluşturan kazanç ve iratlar şunlardır:

Gelirin Kapsamını Açıklayan Teoriler

Gelirin kapsamını belirlemede iki teori öne sürülmüştür:

Kaynak teorisine göre gelir: Kişilerin sahip oldukları üretim faktörlerinden (emek, sermaye, teşebbüs) devamlı bir şekilde elde ettikleri değerlerdir.

Net artış teorisinde göre gelir: Bir kişinin, belirli bir dönemde net varlığında gerçekleşen artış veya azalışları anlatan değişimdir.

  

GELİR VERGİSİNDE VERGİYİ DOĞURAN OLAY

Gelirin elde edilmesi vergiyi doğuran olaydır. GVK gelirin elde edilmesi ile ilgili ya tahsil ilkesini ya da tahakkuk ilkesini esas almaktadır.  

Tahsil Esasına Göre Elde Etme

Elde edilmiş olma, bazı durumlarda paranın elde edene ödenmesi anlamına gel­mektedir (tahsil ilkesi).

 Meslek kazançları ile ilgili bir madde­de, nakit ödeme yanında, serbest meslek erbabının mut­tali olması koşuluyla, namına; icra dairesine, kamu müessesesine, bankaya, note­re veya postaya para yatırılması durumunda da tahsil gerçekleşmiş sayılır (GVK m. 67, f. 7) denilerek tahsil açıklanmıştır.

Tahakkuk Esasına Göre Elde Etme

Gelirin hukuken elde edenin tasarrufuna geçmiş ol­ması anlamına gelmektedir (tahakkuk ilkesi). Bu ilke elde etme bazı durumlarda geçerlidir.

 Yurt Dışında Kazanılan Paraların Elde Edilmesi

Yurt dışında elde edilen kazanç ve iratlar:

Vergiyi Doğuran Olaya İlişkin Danıştay Kararları

 Yedi tür kazanç unsurundan ticari ve zirai kazançlarda ta­hakkuk esası kabul edilmiştir. Dolayısıyla bu iki tip kazanç açısından vergi borcu­nun doğması için gelirin tahakkuk etmesi yeterlidir. Diğer kazanç ve iratlarda ise tahsil esası kabul edilmiştir.  

Ticari Kazanç Açısından Vergiyi Doğuran Olay

Serbest Meslek Kazancı Açısından Vergiyi Doğuran Olay

 

GELİR VERGİSİNDE TAM MÜKELLEFİYET

Tanım

Gelir vergisinde, tam mükellefiyet ve dar mükellefiyet olmak üzere iki çeşit yüküm­lülük vardır ve bu iki grubun vergilendirme rejiminde farklılıklar bulunmaktadır.

Bu ayrım, genel olarak ülkelerin egemenlik hakların­dan kaynaklanmaktadır. Tam mükelleflerin, hem Türkiye’de hem de Türkiye dışında elde ettikleri gelirler dar mükelleflerin ise, sadece Türkiye’de elde ettikleri ge­lirler vergileme kapsamına alınmıştır.

İkametgâh İlkesi Gereği Tam Mükellefiyet

Bu ilkeye göre Türkiyede yerleşmiş kişiler tam mükelleftir. Şu kişiler Türkiyede yerleşmiş sayılır:

 GVK 5’inci maddesinde, ülkede altı aydan fazla kalsalar da Tür­kiye’de yerleşmiş sayılmayacakları, dolayısıyla tam mükellef olmayacakları öngö­rülen bazı kişiler sayılmıştır:

Tabiyet İlkesi Gereği Tam Mükellefiyet

Tabiyeti dikkate alınarak tam mükellef kabul edilenler GVK’nin 3. maddesinin 2. bendinde sayılmışlardır. Buna göre, resmî daire ve müesseselere veya mer­kezi Türkiye’de bulunan teşekkül ve teşebbüslere bağlı olup bunların işleri dola­yısıyla yabancı memleketlerde oturan Türk vatandaşları tam mükellef olarak ver­gilendirileceklerdir.   

GELİR VERGİSİNDE DAR MÜKELLEFİYET

Kavram ve Kapsam

“Türkiye’de yerleşmiş olmayan gerçek kişiler.. ” dar mükellef sayılmaktadır (GVK m. 6). Bu kişiler, Türkiye’de, yerleşmiş olmamalarına rağ­men gelir elde etmektedirler.

 Yurt Dışında Yaşayan Türk Vatandaşlarının Durumu

“Çalışma veya oturma izni alarak, altı aydan fazla bir süredir yurt dışında yaşa­yan Türk vatandaşlarının da, Türkiye’de elde ettikleri kazanç ve iratları bakımın­dan dar yükümlülük esasına göre vergilendirilmesi” ilkesi benimsenmiştir.

Bu düzenleme gereğince, Türkiye’de ikametgâhı olan ve yurt dışında çalışan Türk işçileri, orada sağladıkları geliri Türkiye’de beyan etmedikleri gibi, Türkiye’de sağladıkları bazı gelirleri beyan etme yükümlülüğünden de kurtarılmış olmaktadırlar.

Bu kişilerden kesin dönüş yaparak Türkiye’ye yerleşenler ile bir takvim yılı içinde altı aydan daha fazla süreyle Türkiye’de oturanlar ise tam yükümlülük esa­sında vergiye tabi olacaklardır.  

DAR MÜKELLEFLERE ÖZGÜ DÜZENLEMELER

Dar Mükelleflerin Türkiye’de Elde Edebilecekleri Gelir Çeşitleri

Gelir vergisi dar mükelleflerinin (Türkiye’de yerleşmemiş olan gerçek kişilerin) Türkiye’de elde edebileceği gelirler, GVK m. 2’de yazılı 7 kazanç unsurundan biri veya birkaçı olabilir:

Şu kişiler, başkaca şartlar aranmaksızın temsil edilenin daimi temsilcisi sayılırlar (GVK m. 8):

-Ticari mümessiller; tüccar vekilleri,

-Ticaret Kanunu hükümlerine göre acente durumunda bulunanlar,

-Reklam giderleri hariç olmak üzere, giderleri devamlı olarak kısmen veya tamamen temsil edilen tarafından ödenenler,

-Mağaza veya depolarında temsil edilen hesabına konsinyasyon suretiyle satmak üzere devamlı olarak mal bulunduranlar.

Dar Mükelleflerin Vergi Matrahlarının Tespitinde Farklılıklar

Dar mükellefiyette verginin tarhı yapılırken, muhatap olarak; mükellefin daimi temsilcisi, daimi temsilci bulunmaması durumunda ise kazanç ve iratları yabancı kişiye sağlayanlar alınmaktadır (GVK m. 107/4).  

Kural olarak GVK’de yer alan tam mükelleflerle ilgili düzenlemeler, dar mükellefler için de uygulanmakta­dır. Ancak bu kişilerin yurt dışında yaşamaları ve bazı ekonomik nedenler özel düzenlemeler getirilmesini zorunlu kılmıştır:

Dar Mükelleflerin Verecekleri Beyannamelerde Farklılıklar

Yıllık Beyanname

Dar mükelleflerin yıllık beyanname ile bildirmek zorunda oldukları gelirleri, GVK’nin 86. maddesinin 2. bendindeki ifadeden çıkartılabilir. Bunlar:

Yıllık beyannamenin verileceği yer:

Yıllık Beyanname Verilmeyen Hâller

Dar mükelleflerin elde ettiği gelirin sadece; aşağıda sayılanların biri, birkaçı veya tamamından oluşması durumunda, bu gelirler için yıllık beyanname verilmeyecek­tir (GVK m. 86/2):

Münferit Beyanname

Münferit beyanname: “dar mükellefiyete tabi olanların, yıllık beyanname ile bil­dirmeye mecbur olmadıkları kazanç ve iratlardan, vergisi tevkif suretiyle alınma­mış olanların bildirilmesine mahsustur.” (GVK m. 84, bent 3).

 Değer artışı kazançlarında, safi değer artışının hesabı ile ilgili olarak, dar mü­kellefler lehine bir düzenleme yapılmıştır (GVK m. 81, f. 5).  

Dar mükellefin elde ettiği gelir, sadece telif ve patent haklarının satışından el­de ettiği gelirden ibaret ve bu gelirin vergisi kaynakta kesilerek alınmışsa bu gelir için dar mükellef isterse münferit beyanname verebilecektir (GVK m. 101, f. 4).    

Dar Mükelleflerin Beyanname Vermeme, Toplama Yapmama Avantajı

Dar mükellefler açısından, verginin daha çok stopaj yoluyla alınması tercih edil­miştir. Dar mükelleflerde vergisi stopaj yoluyla alman; ücret, serbest meslek kazan­cı, gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı, diğer kazanç ve iratlar için toplama yapılmasına ve beyanname verilmesine gerek yoktur (GVK 86/2).    

Ticari kazanç sahipleri açısından, tam mükelleflerde kural olarak tüm kazanç­lar toplanır. Dar mükelleflerde ise, ticari kazanç için verilen beyannameye, tevkif suretiyle vergilendirilmiş menkul sermaye iratları ile kurumlardan elde edilen kâr payları dâhil edilmez (GVK, m. 86/2).

GELİR VERGİSİNDE ÇİFTE VERGİLENDİRMEYİ ÖNLEME ANLAŞMALARININ ROLÜ

Elde edilen gelirin uluslararası bir özellik taşıması durumunda, yani gelirin:

Çifte Vergileme Sorunu

Türkiye’de ve yurt dışında elde edilen kazançların tamamı üzerinden vergi alınma­sı, yurt dışı kazançların elde edildiği ülkede de vergilendirilmesi durumunda, çifte vergilendirmeye sebep olmaktadır.

Çifte vergilendirmenin olumsuz etkisi, ülkeler arasında imzalanan çifte vergi­lendirmenin önlenmesi anlaşmaları ile giderilmeye çalışılmaktadır. Türkiye, hâlen 70’in üzerinde ülke ile çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması imzalamıştır.

  Ekonomik anlamda çifte vergileme ise birden fazla kişinin aynı vergi konusu üzerinden, ayrı ayrı vergilendirilmesini ifade eder.  

Vergilendirme Yetkisinin Paylaşılması

Çifte vergilendirmenin önlenmesi anlaşmaları ile hukuki anlamda çifte vergileme­nin önlenmesi amaçlanmaktadır. Yapılan anlaşmalarla vergilendirme yetkisi payla­şılarak mükellefin iki kez aynı konu üzerinden vergi ödemesi önlenmeye çalışıl­maktadır. Anlaşmalarda vergilendirme yetkisi:

Başka ülkelerdeki yatırımlarından veya servetinden gelir elde eden kişiler daha çok gelişmiş ülkelerin mukimleridir. Bu açıdan gelişmiş ülkeler çifte ver­gilendirmeyi önleme anlaşmalarında vergilendirme yetkisinin mukim devlete verilmesini, kalkınmakta olan ülkeler ise bu yetkinin kaynak ülkede kalmasını arzulamaktadır.

Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması Uygulamasına Somut Örnekler

Serbest Meslek Kazançları

Yurt dışından hizmet satın alınması karşılığında yapılan ödemeler serbest meslek kazancı olarak vergiye tabi tutulur.

Hizmet karşılığı ödemenin yapıldığı ülke ile aramızda çifte vergilendirmeyi ön­leme anlaşması yoksa %20 oranında gelir vergisi stopajı yapılır (GVK, 94; KVK, m. 30).  

Ödeme yapılan ülke ile aramızda çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması olma­sı durumunda ise hizmet verenin Türkiye’de ikamet edip etmediğine bakılacaktır:

Menkul Sermaye İratları

Menkul sermaye iradı ödemesinin yapıldığı ülke ile aramızda çifte vergilendirme­yi önleme anlaşması yoksa; faiz, kâr payı gibi ödemeler üzerinden GVK, 94 ve KVK, m. 30’da yazılı oranlarda stopaj yapılacaktır.  

Kâr payı ödemesi yapılan ülke ile aramızda vergi anlaşması olması durumunda ise sadece anlaşmada yazılı olan stopaj oranı uygulanabilecektir.  

Değer Artı§ Kazançları

Anlaşmalar; hisse senedi alım-satımı, gayrimenkul alım-satımı gibi işlemlerden el­de edilen değer artış kazançlarında vergileme yetkisini genellikle kaynak ülkeye vermektedir.

Son bir hususu not ederek konuyla ilgili açıklamalarımızı tamamlayabiliriz: Uygulamada, vergi anlaşmalarının tanıdığı avantajlardan yararlanma amacıyla ko­nunun suistimal edilmesi söz konusu olabilmektedir.  

 

AÖF Ücretsiz Ders Özeti Paylaşımları
1
ATA AÖF - KURTARMA ARAÇLARI EĞİTMİ 1. ÜNİTE DERS ÖZETİ
2
ATA AÖF - AFETLERDE RİSK VE KRİZ YÖNETİMİ 1. ÜNİTE DERS ÖZETİ
3
ATA AÖF -MESLEK HASTALIKLARI 1. ÜNİTE DERS ÖZETİ
4
ATA AÖF - BİREYLERLE SOSYAL HİZMET 1. ÜNİTE DERS ÖZETİ
5
ATA AÖF - ETİKETLEME VE İŞARETLEME 1. ÜNİTE DERS ÖZETİ
6
ATA AÖF - YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ 1. ÜNİTE DERS ÖZETİ
# TÜM ÖZETLERİ LİSTELE
Siz de hemen Ders Özeti sipariş verin, derslerinize kolayca çalışarak mezun olun.

Anadolu Üniversitesi Özet

Atatürk Üniversitesi Özet

Etiketler: ata aöf - ata aöf çıkmış sorular - ata aöf ders özeti - burhan kankaya - burhan kankaya ders özeti


Bu yazı 21.03.2017 tarihinden itibaren 1 kez okundu.




AÖF Çıkmış Sorular (Anadolu Ünv.) AÖF Çıkmış Sorular (Atatürk Ünv.) AÖF Ders Özetleri AÖF Deneme Sınavları AÖF Ders Kitapları Açık Lise Çıkmış Sorular
İletişim Bilgileri Firmamız Hakkında Sipariş ve Kargo Takibi Mesafeli Satış Sözleşmesi Garanti ve İade Şartları Gizlilik Sözleşmesi Ödeme ve Teslimat